Χωριά από σμιλεμένη πέτρα

Κάποιοι την πήραν από τη γη, τη σμίλεψαν και μετά την επέστρεψαν στη γη σε μορφή σπιτιών, φραχτών, δρόμων, καθισμάτων: ολόκληρο το Ζαγόρι είναι φτιαγμένο από πέτρα. Δεν είναι πάντα εύκολο να διακρίνει κανείς τα Ζαγοροχώρια από μακριά, εκτός αν τα μάτια σας διακρίνουν τον καπνό από τα αναμμένα τζάκια. Τα σπίτια είναι τόσο καλά ενσωματωμένα στο περιβάλλον, ένα με αυτό θα έλεγε κανείς, που είναι δύσκολο να τα ξεχωρίσεις!

Χτισμένα με τοπική πέτρα από τις βουνοπλαγιές και με σκεπές από πέτρινες πλάκες, τα σπίτια στο Ζαγόρι αποτελούν άσκηση αποτελεσματικότητας: πραγματικά χοντροί τοίχοι (60-70 εκατοστά!), ψηλοί πέτρινοι φράχτες, βαριές πόρτες και μικρά παράθυρα βοηθούν στο να μένουν ο χειμώνας και οι ληστές έξω από το σπίτι. Τα σχήματα είναι απλά και λειτουργικά. Τα υπόγεια κρατάνε δροσερές τις προμήθειες. Η χρήση του ξύλου είναι ελάχιστη, εκτός αν υπάρχει ξυλεία τριγύρω. Κατά την περίοδο της ευημερίας, στο τέλος του 18ου αιώνα, τα σπίτια απέκτησαν ένα μικρό μπαλκόνι στον πρώτο όροφο και κάποια διακόσμηση στο εσωτερικό τους – κυρίως κάποια γεωμετρικά στολίδια στο ταβάνι (τα περισσότερα σπίτια που θα δείτε σήμερα χρονολογούνται από εκείνη την εποχή, αφού τα προγενέστερα ή καταστράφηκαν ή ανακαινίστηκαν).

Ο δημόσιος και ιδιωτικός χώρος είναι αυστηρά καθορισμένος, και μέσα στα σπίτια και σε κάθε χωριό: τα σπίτια είναι μαζεμένα γύρω από μια κεντρική πλατεία, με όλα τα δημόσια κτίρια στο ίδιο σημείο: το σχολείο, την εκκλησία, το καφενείο, την έδρα της τοπικής διοίκησης. Από την πλατεία, πλακόστρωτοι δρόμοι οδηγούν στις διάφορες γειτονιές, στα λιβάδια, στο επόμενο χωριό. Στο  σημείο που δύο δρόμοι διασταυρώνονται θα δείτε πέτρινα παγκάκια για την ξεκούραση και την κουβέντα των χωρικών. Και όταν ένας δρόμος ή πλακόστρωτο μονοπάτι φτάσει σε ένα ποτάμι ή ρυάκι, ένα πέτρινο γεφύρι (λινκ) θα βοηθήσει τους ταξιδιώτες να τα διασχίσουν. Το Ζαγόρι είναι κυριολεκτικά φτιαγμένο από σμιλεμένη πέτρα!